хан


хан
I
… 2. ауыс. Үлкен, ұлы. - Әй, жігіттер! Ұры-қары бүйтіп жүрмейтін шығар. Х а н жолда кім жүрмейді?! (Т.Мәмесейіт, Таңжарық, 2, 268).
II
зат. Асықпен ойнайтын ұлттық ойын. Асықпен ойнайтын х а н ойыны да осы сияқты. Ойнаушылардың санына шек қойылмайды (Б.Төтенаев, Қаз. ұлт. ойын., 47).
III
зат. шахм. Шахматтағы ең маңызды, күшті тас; король. Сөйтіп, х а н н ы ң жалғыз ғана жүрісі қалып, 8-ге баратынын анықтады (Ана тілі, 31. 01. 2013, 12). Х а н д ы қ а р а б а с т ы . Ұ л т т ы қ ойындардың бір түрі. Ал «Х а н д ы қ а р а б а с т ы», «Ұжмақ-тозақ» ойындарында халықтық ой-аңсардың еркіндігі, бұлалығы атауынан-ақ көрініп тұрған жоқ па?! (Білім және еңбек, 1985, №10, 47). Хан көші. этногр. Ұлттық ойындардың бір түрі. Екі ауылдың қыз-бозбаласы күн батса ауыл сыртындағы қара жалға жиналып, таң атқанша асыр сап ақсүйек белбеусоқ, көрші-көрші, х а н к ө ш і н ойнады (Ә.Нұрпейісов, Қан мен тер, 268). Хан қандай [қалай]? Ойын аты: Көпшілік бір ойыншыны хан, екіншісін уәзір сайлайды. Уәзір ойыншылардың бірінен «Хан қандай?» деп сұрайды. Ол жауап береді. Уәзір оны көпшілікке дауыстап хабарлайды. Соңында уәзір ханнан: «Хан ием, кімнен қорлық көрдіңіз?»деп сұрайды. Хан атаған адам жазаға тартылады. «Х а н қ а н д а й?» ойынын үйде, далада ойнауға болады (Ө.Жолымбетов, Айгөлек, 82). Ойын созыла береді. Х а н қ а л а й?, белбеусоқ, тақия жүгіртпек, сақина тықпақ, мыршым, ондай қылма-мұндай қыл, ләпи молда, қалдырма қақи, балтамтап… (Ж.Аймауытов, Шығ., 384). Ақыры сол көп ойынның екеуі – «Х а н қ а л а й?» мен «Көрші-көршіге» біржола тұрақтады (М.Мағауин, Қиянда., 92). Хан сәске. Тал түске жақын қалған мезгіл. Сонан күн шықсын. Сиыр сәске болсын. Х а н с ә с к е боп, шілде айы шыжғырып күйіп берген-ді (Ә.Нұрпейісов, Соңғы., 199).

Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі – Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту институты. . 2014.

Синонимы:

Смотреть что такое "хан" в других словарях:

  • хан — хан/ …   Морфемно-орфографический словарь

  • Хан Лю — Han Lue Появление Тройной форсаж: Токийский дрифт (2006) Бандиты ( …   Википедия

  • Хан — Хан, титул государей татарского происхождения у восточных народов;,более древняя форма, по видимому, хакан. Уже Шелун переменил титулшен ю, который носили его предшественники, на хакан (в Китае kho han ), имевший значение императора . Постепенно… …   Энциклопедия Брокгауза и Ефрона

  • ХАН — (тат. и тур. Khan). Титул татарских и монгольских властителей. Ильхан. Персидское название монгольских владетельных князей. Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка. Чудинов А.Н., 1910. ХАН тат. и тур. khan. Титул татарских… …   Словарь иностранных слов русского языка

  • ХАН — ХАН, хана, муж. (тюрк.). 1. Титул монарха, правителя, владетельного лица в некоторых восточных странах. «Раболепный двор вкруг хана грозного теснился.» Пушкин. Татарский хан. Крымский хан. Хивинский хан. 2. Почетный дворянский титул, равный… …   Толковый словарь Ушакова

  • хан — а; м. [тюрк. хан] У тюркских и монгольских народов: титул феодального правителя; лицо, носящее этот титул (первоначально вождь племён, например у кочевников Ирана и Афганистана). ◁ Ханский, ая, ое. Х ие земли. Х ое войско. Х. шатёр. Х ие владения …   Энциклопедический словарь

  • ХАН — муж. азиатский владетель; у нас были киргизские ханы, упраздненные, остались ханы еще на Кавказе; хана чествуют высокостепенным. Ханов, все, что лично его; ханский, к нему относящийся. Ханша, жена хана. Ханенок презр. ханич, сын ханский. Ханье… …   Толковый словарь Даля

  • ХАН — Хан, повелитель, властелин. Давалось ребенку (мальчику) с пожеланием ханской власти и богатства. Антрополексема. Татарские, тюркские, мусульманские мужские имена. Словарь терминов …   Словарь личных имен

  • ХАН — ХАН, а, муж. У нек рых тюркских и монгольских народов: феодальный владетельный князь, монарх, а также титул князя, монарха. | прил. ханский, ая, ое. Толковый словарь Ожегова. С.И. Ожегов, Н.Ю. Шведова. 1949 1992 …   Толковый словарь Ожегова

  • Хан — Курт (1886 1974) Афоризмы, цитаты • Главная задача образования это обеспечение пяти качеств в человеке: любознательности, духа, не признающего поражения, настойчивости в достижении цели, готовности к самоотречению и, прежде всего, сострадания.… …   Сводная энциклопедия афоризмов

  • хан — король, государь, правитель, князь, монарх Словарь русских синонимов. хан сущ., кол во синонимов: 9 • босс (43) • государь …   Словарь синонимов

Книги

Другие книги по запросу «хан» >>